دويست و بيست سخنان گهربار امام رضا (ع)

111- محمد بن عرفه گفت: حضرت رضا به من فرمود : واي بر تو اي پسر عرفه عملي کنيد که در آن ريا نباشد و به منظور شنيدن مردم انجام نشده باشد زيرا هر کس براي غير خدا عمل کند خدا او را وا مي‏گذارد به آن کس که براي او عمل کرده (يعني خدا مهمات وي را کفايت نمي‏کند) 

واي بر تو کسي عملي نکرد مگر آنکه خدا او را با آن عمل برگردانيد اگر خوب بود خوب و اگر بد بود بد خواهد ديد. 

112- هر کس با فقير مسلماني برخورد کند و بر او سلام کند، برخلاف سلامي که به شخص توانگر مي‏نمايد ، يعني با بي‏اعتنائي ، خداي عزوجل را در قيامت ملاقات مي‏کند، در حالي که بر او خشمگين است. 

113- هر کس قائل به «جبر» است به او از زکوة چيزي ندهيد ، و شهادت آنها را هيچوقت نپذيريد. 

114- صله‏رحم کن اگر چه به يک شربت آب باشد و بهترين صله‏ي رحم آزار نرساندن به رحم است و صله‏ي رحم موجب طول عمر و موجد محبت در خانواده مي‏باشد . 

114- محمد بن سنان از حضرت رضا (ع) مسائلي پرسيد و حضرت در جواب او نوشت : 

115- علت نماز آن است که نماز اقرار کردن است به پروردگاري خداي عزوجل و بي‏مانند بودن او ، و ايستادن است جلوي خداي بزرگ جل جلاله با حالت ذلت و مسکنت و سئوال و خضوع و اعتراف و درخواست گذشت و عفو از گناهان گذشته و صورت نهادن بر زمين همه روز براي بزرگداشت و تعظيم نسبت به خداي عزوجل و اينکه بياد خدا بوده و او را فراموش نکند و حال سرکشي براي وي دست ندهد با حال حضوع باشد و اظهار ذلت نمايد و راغب و طالب زيادتي در امور دين و دنيا باشد. 

116- حسن بن محبوب گويد: از حضرت رضا (ع) راجع بقول خداي عزوجل پرسيدم (آيه 33- سوره 4) همه را در ترکه پدران و مادران و خويشان ، بستگاني قرار داده‏ايم و کساني را که با آنها دست (بيعت يا پيمان) داده‏اند (بهره آنها را بدهيد) حضرت فرمود: مقصود ائمه (ع) باشند که خداي عزوجل پيمان شما را با ايشان بسته است . 

117- همانا کردار نيک و بد بندگان به رسول خدا (ص) عرضه مي‏شود . 

118- احمد بن ابي عبدا... گويد: از حضرت رضا (ع) پرسيدم که ذوالفقار شمشير رسول خدا (ص) از کجا آمد؟ فرمود: جبرئيل (ع) آن را از آسمان آورد و زيور آن از نقره بود و آن نزد من است . 

119- احمد بن عمر گويد: از امام رضا (ع) درباره‏ي قول خداي عزوجل (خدا شما را امر مي‏کند که امانتها را به صاحبانش رد کنيد) (52 سوره‏ي 4) پرسيدم، فرمود: ايشان ائمه از آل محمد (ص) مي‏باشند که بايد هر امامي امانت امامت را به امام بعد از خود بسپارد به ديگري ندهد و از امام هم دريغ ندارد. 

120- امام رضا (ع) : تواضع و فروتني آنست که به مردم آن را بدهي که دوست داري، همان را به تو دهند. در حديث ديگر راوي حديث گفت : تواضع مراتبي دارد. از آن جمله شخص قدر شخصيت خودش را بداند و آن را در جايي که شايسته‏اش مي‏باشد با دلي سالم فرود آورد. دوست نداشته باشد به کسي چيزي دهد مگر آنچه خواهد به او داده شود اگر از کسي بدي ديد اثر بدي آنرا با نيکي دفع کند و خشم خود را فرو خورد، از مردم گذشت کند زيرا خداوند نيکوکاران را دوست مي‏دارد. 

121- ابن ابي‏نصر گويد: به حضرت امام رضا (ع) عرض کردم : آنکه جاحد (امر امانت) باشد از خاندان شما با ديگران برابر است ؟ فرمود: براي جاحد از خاندان ما دو گناه و براي نيکوکاران دو ثواب است . 

جاحد : انکار کننده، انکار کننده‏ي حق کسي با علم به آن - محمد بن فضيل گويد : از حضرت رضا (ع) اين آيه را پرسيدم : بگويم به کرم و رحمت خدا بايد شادمان باشند که آن را از آنچه جمع مي‏آورند بهتر است - 58 سوره 10- فرمود به ولايت محمد و آل محمد (بايد شادمان باشند) که آن بهتر است از دنيايي که آنها جمع مي‏کنند. 

122- فضيلت نماز جماعت بر فرادي بيست و چهار برابر است. 

123- هرگاه در نماز زياد سهو کردي نمازت را تمام کن و اعاده نکن . 

اعاده : از سر گرفت 

124- شخص مغبون که در معامله گول خورده نه نزد مردم ستوده است و نه اجر و ثوابي عايد وي مي‏گردد. 

125- عياشي گفت از حضرت رضا (ع) کسب تکليف کردم درباره‏ي مقدار خرج کردن براي اهل و عيال فرمود اندازه بين دو مکروه است گفتم معناي دو مکروه را نمي‏دانم فرمود: خداي تعالي کراهت دارد اسراف در مال و ولخرجي و او همچنين کراهت دارد تنگ گرفتن بر زن و فرزند را و حد اعتدال را ستوده است و آيه مزبور را تلاوت فرمود. 

1- در تمام شئون زندگي بايد حد اعتدال را رعايت کرد و از افراط و تفريط برحذر بود آيات متعدده در قرآن کريم بر اين امر دلالت دارد از جمله اين آيه مبارکه، و لا تجهر بصلاتک و لا تخافت بها و اتبغ بين ذلک سبيلا 

2- کلوا و اشربوا و لا تسرفوا. 

126- فرمود: هيچ بنده‏اي فائده‏اي نبرد که بهتر از زن خوب باشد که وقتي شوهرش او را مي‏بيند شاد مي‏شود و در غياب شوهر ناموس خود و مال شوهر را حفظ مي‏کند. 

127- هر کس شب را صبح کند و به کارهاي مسلمانان اهميتي ندهد و بي‏اعتنا باشد مسلمان نيست . 

128- هر کس براي پدرش حج کند پس از مرگ او  خداوند براي پدرش ثواب يک حج مي‏نويسد و براي خودش آزادي از آتش را. 

129- فرمود: بيايد بر مردم زماني که در آن زمان دل مؤمن آب مي‏شود همانطور که قلچ (ارزيز) در آتش آب مي‏شود و اين نيست مگر بواسطه‏ي آنچه مي‏بيند از بلا و گرفتاري و بدعتها در دين نمي‏توانند آن را تغيير دهند. 

130- فرمود: آنچه از سفره مي‏ريزد (از نان خورده) مهريه‏هاي حورالعين‏اند. 

131- راوي گفت براي حضرت رضا مهماني آمد و نشست نزد او و با ايشان قسمتي از شب را مشغول مذاکره و گفتگو بود پس چراغ عيب پيدا کرد مرد مهمان دستش را دراز کرد چراغ را اصلاح کند حضرت مانع شد و حضرت به تنهايي چراغها را اصلاح کرد و فرمود ما مهمان را به کار وا نمي‏داريم . 

132- محمد طائي از حضرت رضا (ع) روايت کرده که مردي حضرت علي را دعوت کرد به منزلش ، حضرت فرمود با سه شرط اين دعوت را مي‏پذيرم . 

1- آنکه از خارج منزل چيزي تهيه نکني. 

2- آنچه در منزل موجود است از ما مضايقه نکن. 

3- به عيال و فرزندانت اجحاف نکن که از حق آنها کم کني براي پذيرايي مهمان، مرد سه شرط را پذيرفت و حضرت علي هم دعوت را قبول کرد. 

133- حضرت رضا (ع) از پدران خود روايت کرده که مردي از علي سئوال کرد خواب چند قسم است: 

حضرت علي فرمود خواب بر چهار قسم مي‏باشد پيغمبران به پشت مي‏خوابند و چشمهاشان نمي‏خوابد متوقف‏اند براي نزول وحي خداي عزوجل. 

و مؤمن به پهلوي راست مي‏خوابد رو به قبله. 

و پادشاهان و شاهزادگان به طرف پهلوي چپشان مي‏خوابند تا آنچه خورده‏اند بر آنها گوارا شود. 

134- فرمود: خدا زنا را حرام کرد براي مفاسدي که بر آن قربت است از قتل نفس و از بين رفتن انساب ، و ترک تربيت اطفال و ضايع شدن ارث و مانند اينها از مفاسد ديگر . 

135- جدال و مراء در کتاب خدا کفر است. 

136- بذل و بخشش مکن براي برادرانت به قدري که زيان آن بر تو بيش از سودش براي آنان باشد . 

يعني در دوستي و احسان به برادران و دوستان افراط مکن و رعايت اعتدال را بنماي . 

137- مال جمع نمي‏شود مگر با پنج خصلت : 

1- با بخل شديد 

2- آرزوي دور و دراز 

3- و حرص و آزي که بر آدمي چيره گردد 

4- و قطع رحم يعني گسستن از خداي خويش 

5- و اختيار کردن دنيا را بر آخرت .

138- هر کس براي نماز اذان و اقامه بگويد دو صف ملائکه پشت سرش نماز مي‏خوانند پس اگر اقامه گفت بدون اذان در طرف راستش يک فرشته و در طرف چپش نيز يک فرشته نماز مي‏خوانند سپس فرمود غنيمت بدان دو صف فرشته را. 

139- از حضرت رضا (ع) راجع به قبر فاطمه (س) پرسيدم ، فرمود: در خانه خود بخاک سپرده شد، سپس چون بني‏اميه مسجد را توسعه دادند جزء مسجد شد . 

140- پسر منصور گويد: شبي خدمت امام رضا (ع) رسيدم و او در گوشه‏اي از خانه بود ، پس دستش را بلند کرد، مثل اينکه در خانه ده چراغ باشد (روشن و منور گشت آنگاه مرد ديگري اجازه تشرف گرفت ، حضرت دستش را بينداخت و به او اجازه داد . 

141- ابراهيم بن موسي گويد : راجع به طلبي که از امام رضا (ع) داشتم ، اصرار و پافشاري مي‏کردم و او مرا وعده مي‏داد. يک روز که به استقبال والي مدينه مي‏رفت ، من همراهش بودم . نزديک قصر فلان رسيد و در سايه درختان فرود آمد . من هم فرود آمدم و شخص سومي با ما نبود. 

عرض کردم : قربانت، عيد نزديک است و به خدا که من درهم و غير درهمي ندارم ، حضرت با تازيانه‏اش به سختي به زمين خراش داد، سپس دست برد و شمش طلائي از آنجا برداشت و فرمود اين را بهره خود ساز و آنچه ديدي پنهان دار. 

142- حضرت رضا (ع) فرمايد: اميرالمؤمنين (ع) مي‏فرمود : خوشا به حال کسي که عبادت و دعايش را براي خدا خالص کند و دلش را آنچه چشمش مي‏بيند مشغول ندارد و به آنچه گوشش مي‏شنود ، ياد خدا را فراموش نکند و براي آنچه به ديگري داده شده اندوهگين نشود . 

143- علي ابن موسي الرضا امام هشتم (ع) از پدرش موسي ابن جعفر بن محمد از محمد بن علي از علي بن الحسين از حسين بن علي بن ابيطالب از پيغمبر (ص) از جبرئيل از ميکائيل از اسرافيل از لوح از قلم گفت : خداي تبارک و تعالي مي‏فرمايد: ولايت علي بن ابيطالب (ع) قلعه و دژ محکم من است و هر کس در قلعه و دژ من در آيد از آتش من در امان است. 

144- حضرت رضا (ع) از پدرانش عليهم‏السلام فرمود که رسول خدا (ص) به علي (ع) فرمود : با علي سه چيز به تو داده شده است که به من داده نشده. گفتم : يا رسول الله آن چيست ؟ فرمود: پدر زني که من ندارم، همسري چون فاطمه داري و من ندارم، و فرزنداني چون حسن و حسين به تو داده شده که به من عطا نگرديده است . 

145- بر شخص متمکن و صاحب نعمت واجب است که بر اهل و عيالش توسعه بدهد. 

146- شايسته است براي مرد که بر اهل و عيالش توسعه بدهد در امر معاش تا آرزوي مرگش را ننمايد . 

147- شايسته و سزاوار است که شخص مؤمن در زمستان از قوت و خوراک عائله‏اش بکاهد و بر وسائل سوختنشان بيفزايد. 

148- وقتي فرمانداران و متصديان امور دروغ بگويند باران قطع مي‏شود و چون سلطان جور و ستم کند .ارکان دولت سست و متزلزل مي‏شود ، و هرگاه زکوة داده نشود ، چارپايان مي‏ميرند. 

149- هر مست کننده‏اي حرام است و هر چيزي انسان را از خود بي‏خود کند حرام است و آب جو حرام است . 

150- خداوند هيچ پيغمبري را مبعوث نفرمود مگر آنکه شراب را تحريم کرد و اقرار کرد به بداء زيرا خدا آنچه مي‏خواهد مي‏کند. 

151- بداء: ظاهر شدن ، پيدا شدن رأي ديگر در کاري يا امري . 

لقاء ربه الي آخر آيه . يعني هر کس مشتاق لقاء پروردگارش است بايد عمل صالح کند و در عبادت پروردگار احدي را شرکت ندهد و اکنون من وضو مي‏گيرم براي نماز و آن عبادت است پس ميل ندارم کسي در آن با من شرکت کند. 

152- در بدن رگي هست به نام رگ عشاء پس اگر شخص شام نخورد تا صبح بر او نفرين مي‏کند و مي‏گويد خدا تو را گرسنه نگه دارد چنانکه مرا گرسنه نگاهداشتي و خداي تو را تشنه نگه دارد چنانکه مرا تشنه نگه داشتي پس هيچ يک از شما شام خوردن را ترک نکند اگر چه به لقمه نان يا به شربتي آب باشد . 

153- هر کس در منزلش غذا بخورد و چيزي از آن به زمين ريخت و افتاد پس آن را ميل کند، و هر کس در صحرا يا خارج منزل غذا بخورد و چيزي بر زمين ريخت بايد آن را بگذارد براي پرنده و درنده .

154- هرگاه انسان آذوقه‏ي سال خود را ذخيره کند پشتش سبک و خودش راحت مي‏شود. 

155- پيوسته براي مؤمن همسايه‏اي باشد که وي را آزار رساند. 

156- فرمود خداوند ابراهيم را خليل خود کرد براي آنکه او هيچگاه سائلي را محروم و رد نکرد و به جز خدا از احدي حاجتي نخواست. 

157- صفوان از حضرت رضا (ع) روايت کرده که روزي غلام آن حضرت بر وي داخل شد ، حضرت فرمود: آيا امروز چيزي انفاق کردي؟ غلام گفت نه بخدا قسم حضرت فرمود و سپس از کجا خدا به ما عوض مي‏دهد انفاق کن اگر چه يکدرهم باشد. 

158- صدقه بده چيزي هر چند کم باشد زيرا هر چيزي که خدا اراده شود به آن اگر چه کم باشد بعد از آنکه نيت در آن راست و درست باشد بزرگ است. خداي تعالي مي‏فرمايد: هر که مثقال ذره‏اي کار نيک انجام دهد ثمره‏اش را خواهد ديد و هر کس مثقال ذره‏اي کار بد کند نتيجه‏اش را مشاهده خواهد کرد. 

159- پادشاهان بر مردم حکومت مي‏کنند و علم بر  پادشاهان حاکم است، و کافي است تو را از علم که از خداي بترسي و کفايت مي‏کند تو را از جهل و ناداني که به سبب علمت داراي صفت ناپسند عجب و خودستاني شوي. 

160- جايز نيست براي مسلمان که مسلماني را بترساند. 

161- مؤمن برادر است براي مؤمن و براي پدر و مادرش . 

162- ملعون است ملعون است کسي که به برادرش تهمت بزند. 

163- ملعون است ملعون است کسي که به برادرش در موقع لزوم و حاجت نصيحت نکند. 

164- ملعون است ملعون است کسي که محجوب از برادرش شود. 

165- يعني هنگامي که براي حاجتي به او مراجعه نمايد و او خودش را مخفي کند و راه ندهد.